حس بویایی مؤثرترین عامل تداعی

حس بویایی ما را به دنیای بیرون مرتبط می کند و برای ما نقش بقایی دارد. از سویی منطقه‌ای که در مغز بو را پردازش می‌کند همان منطقه‌ای است که حافظه در آن شکل می‌گیرد یعنی هیپوکامپ. به همین دلیل هیچ حسی حتی دیدن نمی‌تواند خاطرات ما را به خوبی حس بویایی زنده کند. اما چگونه چیزهای کوچکی مثل رایحه می توانند سفری عاطفی را در ما آغاز کنند؟


حس بویایی ما را به دنیای بیرون مرتبط می کند و برای ما نقش بقایی دارد. از سویی منطقه‌ای که در مغز بو را پردازش می‌کند همان منطقه‌ای است که حافظه در آن شکل می‌گیرد یعنی هیپوکامپ. به همین دلیل هیچ حسی حتی دیدن نمی‌تواند خاطرات ما را به خوبی حس بویایی زنده کند. اما چگونه چیزهای کوچکی مثل رایحه می توانند سفری عاطفی را در ما آغاز کنند؟


رایحه احساس قدرتمندی است که اغلب باعث تداعی خاطرات قدیمی و فراموش شده می شود. تجربیات عمومی مشترک به ما نشان داده که بوهایی از دوران کودکی کاملا می تواند حال ما را بهتر و یا بدتر کنند. این نشان میدهد رایحه های اولیه جایگاه لذت آفرینی بالایی در مغز دارند. برای برخی افراد بوی دارچین تداعی برگشت به تعطیلات دوران کودکیست، بیسکویت، خاطرات خانه مادر بزرگ است. برای دیگران عطر گل پیچ امین الدوله ممکن است بازی کردن در زمین بازی و یا راه رفتن به مدرسه را تداعی کند. کلمات و تصاویر ممکن است خاطرات اخیری از گذشته را به یادمان آورد، اما به نظر می رسد تنها رایحه قادر به آوردن سیلی از خاطرات دوران کودکی مان باشد. پس چه اتفاقی می افتد زمانی که بینی ما بو را تشخیص میدهد و چرا رایحه ای خاص موجب به خاطر آوردن اولین سالهای عمرمان میشود؟


"یاشوین یارآ" میگوید در تحقیقی از موسسه علوم وایزمن دریافتیم که همراهی و تزویج اشیا با اولین تجربه بویایی، به صورت یک امضاء و نشانه منحصر به فرد تا سنین بزرگسالی در ذهن افراد ثبت می شوند. تحقیقات ما نشان داده است که این تاثیر عمیق رایحه را صداها و حتی تصویرها ندارند.


طی بررسی انجام شده در رابطه با بو و حافظه توسط پروفسور ماریا لارسون، روانشناس دانشگاه استکهلم در سوئد، در مرحله اول، افراد بیست رایحه مختلف و معمول مثل قهوه را با چشم بسته استشمام کرده و احساس و تعبیر خود را بیان نمودند (در مواردی که تشخیص ماده بخصوص برای افراد مقدور نبود، آنها با کمک احساسات و خاطرات خود به تشریح رایحه می پرداختند)، در مرحله بعد تصاویر همان رایحه ها را نشان دادند و افراد احساس خود را نسبت به تصاویر اعلام کردند.


نتیجه آزمایش اینگونه بود: هر کسی قادر به یادآوری خاطرات از مجموعه رایحه ها بود، اما اکثر مردم حداقل به یک یا دو رایحه اشاره کردند. "جالب توجه بود درصد بسیاری از خاطرات به دوران پدربزرگ و مادربزرگ برمیگشت. چیزهایی مثل دارچین و میخک معمولا با خاطرات دوران کودکی و تعطیلات کریسمس، مرتبط بود.


بو می تواند سیلی از خاطرات را به یاد ما آورد، حتی میتواند مارا تحت تاثیر قرار دهد و بر عملکرد ما تاثیر گذارد. از آنجا که پیاز بویایی بخشی از سیستم لیمبیک مغز بوده، از نزدیک با حافظه و احساسات در ارتباط است گاهی اوقات از آن به نام " مغز احساسی، " یاد می شود. بو می تواند با خاطرات تماس مستقیم برقرار کند و بلافاصله پاسخ های قدرتمند دریافت کند.


پیاز بویایی دسترسی نزدیک به آمیگدالا، (که در پردازش احساسات نقش دارد) و هیپوکامپ، (که مرکز یادگیری است) دارد. هنگامی که برای اولین بار به رایحه ای جدید برخورد میکنید، شما را به یک رویداد، یک شخص، و یا حتی یک لحظه پیوند میدهد. مغز شما معدن ارتباط بین بو و حافظه است. (مثل ارتباط بوی کلر با تابستان در استخر). وقتی که شما دوباره با آن رایحه روبرو می شوید، ارتباطی که قبلا به وجود آمده، آماده استخراج از حافظه و خاطرات می شوند. رایحه کلر با قدرت با خاطرات خاص مرتبط به استخر در حافظه شما ارتباط برقرا کرده و به سادگی احساسات شما را برمی انگیزد.


این موارد درباره بو عجیب نیست. بو پدیده ایست که مدتهای مدیدی نویسندگان وشعرا ودانشمندان را شیفته خود، کرده است.